آینده شغلی و بازار کار : ریاضی یا تجربی ؟ (ده نکته در مورد انتخاب رشته و حرفهای مرتبط)

چند شب پیش به بهانه انتخاب رشته یکی از بچه‌های فامیل، حرفهایی در آن جمع خانوادگی زدم. دیدم بد نیست آنها را جمع و جور کنم و اینجا هم بیاورم. موضوعِ آن بحث انتخاب رشته ریاضی فیزیک یا تجربی بود. اما بحث به آینده شغلی و بازار کار رشته ریاضی و بازار کار رشته تجربی هم کشیده شد و به جاهای دیگری هم رفت. چند نکته در این مورد:

۱

اولین نکته‌ای که در چنین بحثی به چشم من می آید، کم بودن گزینه های روی میز است. وقتی انتخاب در مورد آینده شغلی ختم میشود به انتخاب بین رشته ریاضی یا تجربی و قرار است در نهایت هم به انتخاب بین مهندس یا دکتر شدن برسد یعنی گزینه های روی میز خیلی کم است. نکته دردناک تر این است که محدود بودن گزینه‌ها به این دو مورد، بصورت یک واقعیت محتوم توسط بچه ها و والدینشان پذیرفته شده است. بنابراین چندان هم عجیب نیست که چنین نصیحتهای را خطاب به فرزند مورد نظر بشنویم: «مهندسی آینده خوبی ندارد، برو دکتر شو، برو تجربی»

۲

برای پیدا کردن گزینه های بیشتر باید اندکی به خودمان زحمت بدهیم، باید دنبال گزینه‌های بیشتر برویم. آیا واقعا تمام راه‌های کسب درآمد به همین دو مورد میرسد؟ همه مردم ایران از یکی از همین دو پیشه کسب درآمد میکنند؟ یا دکترند یا مهندس؟

قطعا چنین نیست. اما چه شده که والدین و فرزندانشان به گزینه های دیگر فکر نمیکنند؟ فکر میکنم کمبود آگاهی یکی از دلایل مهم آن است. نبود گزینه های موفق در سایر کسوتها در اطرافیان هم دلیل دیگری است. وقتی همه اطرافیان کارمند دولت و نشسته بر سر سفره نفت هستند، احتمال اینکه گزینه‌ای غیر از آن روی میز تصمیم‌گیری گذاشته شود، کم خواهد بود.

۳

روند، روند و روند. باید آینده را دید. نسل قبل که ما را تشویق میکرد که مهندس شویم، چون در سالهای ابتدایی دهه ۸۰ اوضاع مهندسان خوب بود، جایی جلوتر از نوک دماغش را ندید. برای تصمیم‌گیری برای آغاز یک مسیر شغلی، باید روندها را مدنظر قرار دهیم و آینده هر شغلی را ببنیم و نه وضعیت امروزش را.

در همین رشته‌های مهندسی دوستانی دارم که با رتبه‌هایی بهتر، مکانیک و برق خوانده‌اند، اما امروز میانگین درآمدشان به طرز محسوسی کمتر از دوستان کامپیوترخوانده من است. این یعنی آن سالها، باید به فکر امروز و هرچه بیشتر وابسته شدن زندگیها به کامپیوتر می‌بودند، نه اینکه صرفا به رشته‌هایی با وضعیت شغلی نسبتا خوب در آن سالها توجه کنند.

البته اینکه معیار انتخاب صرفا درآمد بیشتر باشد یا نه بحث دیگری است که در ادامه به آن خواهم پرداخت.

۴

نسل بالاتر اگر میخواهد کمک حال باشد، باید مطلع تر باشد. اینکه به دلیل عدم اطلاعش، گزینه‌های محدودی روی میز بگذارد و نصایح ارزنده‌اش! را در باب ارجحیت یکی بر دیگری (آن هم با توجه به شرایط امروز و نه روندهای موجود و شرایط احتمالی آینده) بگوید ظلم بزرگی در حق فرزندان مرتکب شده است. در این خصوص قبلا مفصل نوشته‌ام:

میخواهم پدر/مادر خوبی باشم! (۲): آینده شغلی فرزندان

در مورد آینده شغلی رشته تجربی و پزشک شدن هم مطلبی نوشته‌ام:

پزشکان، آینده و یک سری حرفها

۵

نسل قبل این شانس (یا بدشانسی) را داشته که بخاطر یک کاغذ (همان مدرک دانشگاهی)، توانسته کار کند. (رجوع شود به سری کارنکن و تعریف کار نکردن) امکانش بوده که به دلیل وجود آن کاغذ، یک میز و تضمین سی ساله برای آب باریکه به آنها بدهند، اما امروز خوشبختانه این فرصت مهیا نیست و برای کسب درآمد باید ارزشی برای دیگران خلق کنیم.

دوران استخدام‌های دولتی به سرآمده (و انشالله برنخواهد گشت)، اگر کارآمدی اقتصادی در کشور میخواهیم، دولت باید بسیار کوچکتر از این شود. کارمندان دولت، اگر منصف باشند، خودشان هم معترفند که بخش اعظمشان در ادارات اضافی هستند و نبودشان هیچ خللی در هیچ جا ایجاد نمیکند!

۶

فکر میکنم بر خلاف تصور عامه، اتفاقا موقعیت‌های شغلی بسیار هم زیاد است. فقط مهارت و دانش بدردبخور و البته صبر و پشتکار لازم است. حالا که کسی برای آن کاغذپاره به ما پول نمیدهد، باید بتوانیم ارزش آفرین باشیم، باید مهارت داشته باشیم. دانشِ مفید داشته باشیم. و البته در ابتدای راه باید خاکِ کار را بخوریم و برای رسیدن به موقعیت‌های بهتر شغلی، عجله نداشته باشیم.

همین الان که کارجویان از نبود فرصت شغلی حرف میزنند، کارفرمایان هم از نبود نیروی متخصص حرف میزنند. این یعنی یک نیروی متخصص و با دانش، موقعیتهای شغلی خوبی خواهد داشت.

۷

از هر کس بپرسید میگوید وضعیت شغلی برای رشته های فنی خوب نیست، اما من قبلا به یک مثال عینی برای موقعیت شغلی بسیار خوب برای آدم بامهارت و دانش در یکی از قسمت های کار نکن پرداخته‌ام. بد نیست ببینیدش:

کار نکن، قسمت هجدهم: سلمان قاسمی و زاگرس کمپرسور: مهندسِ مکانیکی که نیازی به تغییر مسیر نداشته!

۸

پیدا کردن مقصر برای وضعیت ناخوشایند ما در ده سال آینده هیچ دردی از ما دوا نمیکند. تاوان ندانم‌کاری و کم‌اطلاعی امروزمان را ما با تمام وجودمان در آینده خواهیم داد. حالا اگر به فرض خودمان را قانع کنیم که تقصیر دولت بوده که مثلا شغل برای مهندسین ایجاد نکرده، باز هم تغییری در وضعیت ناخوشایند ما اتفاق نخواهد افتاد.

این والدین و فرزندان هستند که باید با چشمهای باز، گزینه‌های موجود را ببینند و انتخاب‌های درستی انجام دهند.

۹ 

تلاش و پشتکار است که شایسته احترام است. کاش فرزندانمان را هیچ‌وقت بخاطر استعداد ذاتی و برتری بدون تلاششان بر دیگران تحسین نکنیم. اما تا میتوانیم آنها را برای تلاش بیشتر تشویق کنیم. در این مورد همانطور که قبلا گفته‌ام:

افتخار کردن به هر چیزی که برای بدست آوردنش زحمتی نکشیده ایم، نوعی حماقت است.

مطلب مستقلی هم در این مورد نوشته‌ام:

پدر پولدار (۱)

۱۰

فکر میکنم برای مسئله‌ی انتخاب شغل، تابع هدف مناسبی برای بهینه‌یابی تعریف نشده. اینکه معیارمان برای انتخاب یک شغل و مسیر منتج به آن، تنها میزان درآمد آن باشد، خوب نیست. بنظرم رضایت از مسیر باید اولویت ما در انتخاب آن مسیر شغلی باشد. پیشنهاد مشخص من در این زمینه کارنکردن است. در مورد شرایط کارنکردن و نمونه‌های عینی آن هم فکر میکنم به اندازه کافی در سری کارنکن حرف زده‌ام.

در مورد اهمیت رضایت از مسیر هم قبلا به تفصیل نوشته‌ام:

داستان تکراری “رضایت از مسیرِ زندگی”

آینده شغلی و بازار کار : ریاضی یا تجربی ؟ (ده نکته در مورد انتخاب رشته و حرفهای مرتبط)
۳٫۳ (۶۵٫۹۱%) ۴۴ votes

Comments

  1. مهشید

    سلام؛ خیلی خوب نوشتید. خانواده من هم امسال درگیر انتخاب رشته داداش کوچیکه بود که امسال میره کلاس دهم. خوشبختانه انقدر درسش خوب نیست که اصرار داشته باشند بفرستنش تجربی. یه جورایی خوشحالم میکنه که در فشار کنکور و … مثه وضعیت گذشته من قرار نمیگیره.
    میتونه تجربه کنه، اگه خواست تغییر رشته بده، علاقه ش رو پیدا کنه تا یه روزی به قول شما بتونه کار نکنه. من سعی میکنم فقط مطالب جدیدی که میدونم براش جالبه مثل کتاب یا پادکست براش بفرستم و به حرفا و نظراتش گوش کنم و در کل امیدوارکننده با ایده هاش برخورد کنم. نتونستم پیشنهادی درباره انتخاب رشته بهش بدم ولی تست های مهارت و علاقه که به عنوان راهنمای انتخاب رشته از طرف مدرسه باید پر می کرد رو کامل براش توضیح دادم و با هم پر کردیم تا کمک کنه خودش و علایقش رو بهتر بشناسه.

    1. Post
      Author
  2. جواد عزیزان

    امین جان
    با نکته ایی که در مورد “تحلیل روندها” گفتی بسیار موافقم.
    به نظرم شاید یکی از مشکلات جوانان ما در انتخاب رشته استفاده از فرهنگ تعبیتی از یکدیگر باشد. مثلا در یکسالی کشور به مهندس عمران نیاز دارد اغلب جوانان، به این رشته متمایل می شوند تا چهار سال دیگر، دانش آموخته مهندسی عمران شوند. حالا کشور پس از ۴ سال با انبوه مهندسین عمران مواجه می شود و دوباره تب بازار افت می کند.
    نکته دیگری که در باب کار دولتی گفتید مرا یاد توصیه دکتر سریع القلم انداخت:
    آنجایی که در سی ویژگی شهروند مدنی می گویند: او کسی است که اگر می‌خواهد ثروتمند شود، نهاد‌های دولتی و حکومتی را بایستی ترک کند.
    مرسی

    1. Post
      Author
      امین آرامش

      جواد جان، از اینکه بعد از مدتها کامنتت رو اینجا دیدم واقعا خوشحال شدم.
      امیدوارم خوب و خوش باشی.
      بابت لطفت هم ممنون.
      دکتر سریع القلم انسان بسیار بزرگیه و برای من باعث افتخاره که همیشه خواننده مطالب ارزشمند ایشون هستم.

      1. جواد عزیزان

        ممنونم امین جان
        احتمالا می دانی، چند وقتی بشدت مشغول کار بر روی مقاله بودم
        ایشالا بیشتر اینجا میام و یاد می گیرم
        ارادت

        1. Post
          Author
  3. معصومه

    سلام من واقعا نمیدونم چیکار کنم…تو دو راهی ریاضی یا تجربی موندم.
    به تجربی علاقه زیادی دارم درسمم خیلی خوبه ولی همش ریاضی سر راهمه پدر و مادرم هم ریاضیو بهم توصیه میکنن..تازه نمونه دولتیم ریاضی قبول شدم اما واقعا علاقه زیادی به ریاضی ندارم فقطم به خاطر آینده شغلیشه…لطفا راهنماییم کنین🙏

    1. Post
      Author
  4. N

    سلام
    من هم چنین مشکلی دارم
    دیوانه ریاضی هستم،ولی از اینده شغلیش نگرانم
    نمونه دولتی ریاضی قبول شدم ولی نمیدونم باید بعدا تغییر رشته بدم یا نه
    من برام خیلی مهمه که شاغل بشم
    باتوجه به اینکه دختر هستم هم همه میگن مدرکتو باید قاب بگیری
    به تجربی و زیست هم علاقه بسیار زیادی دارم ولی همانطور که گفتم دیوانه ریاضی هستم
    من چندسال بود نظرم روی رشته ریاضی بود و از بچگی بخاطر استعداد ریاضیم تحسین میشدم
    ولی حالا واقعا نمیدونم چکار بکنم
    لطفا راهنماییم کنین😭😭
    بنظر شما سه سال دوره متوسطه مهم تره یا شغل؟
    ممکنه در اینده کشور با کمبود متقاضی ریاضی رو به رو بشه؟

    1. Post
      Author
    1. Post
      Author
      امین آرامش

      سلام پریسای عزیز
      سعی میکنم به زودی این مطلب رو آپدیتش کنم و چیزهای دیگه ای هم در این مورد بنویسم.
      اما این رو بدون که با این توضیح یک خطی تو نمیشه چیزی گفت که بدردت بخوره.

  5. Samira

    سلام من تازه انتخاب رشته کردم اونم ریاضی ولی قبلا تو نظرم تجربی بود ولی بخاطر کنکور سخت و پرجمعیتش که شانس کمی برای قبولی داره ریاضی رو انتخاب کردم به نظر شما ریاضی آینده شغلی نداره؟

  6. ابوالفضل

    سلام من امسال میرم تو یازدهم ریاضی و انقدر گیجم که نمیدونم چیکار کنم کنکور تجربی یا ریاضی. علاقه یکسان و مسائل پولی منو به سمت تجربی میکشونه و کنکور اسون تر ریاضی منو به سمت ریاضی اخرشم نمیدونم کدوم یکی رو انتخاب کنم
    تغییر رشته هم نمیتونم بدم چون سمپاد تغییر رشته نداره
    میشه راهنمایی کنید تا ده سال دیگه مهندسی ها پیشرفت میکنن یا نه
    و اخرین غم من حرف های فامیل که منو دیوانه کرده 😢

    1. Post
      Author

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *